To ελληνικό κράτος από το 1830 και μετά, αποτελούνταν από τη Στερεά Ελλάδα, την Πελοπόννησο, τα νησιά του Αργοσαρωνικού, τις Κυκλάδες και τις Σποράδες.
Το 1867 εφαρμόστηκαν από τους Τούρκους οι διοικητικές μεταβολές «περί βιλαετιών» προκειμένου να οργανώσουν την τουρκοκρατούμενη Ελλάδα. Η τουρκοκρατούμενη Θεσσαλία ήταν πασαλίκι του εγιαλετιού της Ρούμελης, δηλαδή επαρχία πρώτου επιπέδου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Αποτελούνταν από έντεκα καζάδες (επαρχίες), ένας εξ αυτών ήταν και ο καζάς του Δομοκού. Ο Δομοκός, τότε, ήταν ένα μικρό χωριό που αποτελούνταν από τριακόσιες οικογένειες, από τις οποίες οι 200 ήταν ελληνικές και οι 100 τουρκικές. Το φημισμένο, εβδομαδιάτικο παζάρι του Δομοκού του έδινε ζωή και συγκέντρωνε κόσμο από όλη τη Θεσσαλία, στην οποία ανήκε η περιοχή του Δομοκού από πολύ παλιά.
Τα προβλήματα διαβίωσης ήταν πολλά, καθώς ο Δομοκός ήταν έδρα Αλβανών μισθοφόρων που επιδίδονταν σε επιδρομές με άλλους ληστές και παρανόμους. Οι «κονιάροι», Τούρκοι έποικοι από το Ικόνιο της Μικράς Ασίας δημιούργησαν σφοδρούς εποικισμούςστη Θεσσαλία.Εκατοντάδες Τατάροι και Κιρκάσιοι από τον Σεπτέμβριο του 1876 μετοίκησαν στο χωριό Μπαμπαλή.Επιπλέον,οι αγρότες του κάμπου, οι λεγόμενοι Καραγκούνηδες, ήταν κολίγοι ή παρακεντέδες, δηλαδή τεχνίτες και αγωγιάτες. Οι μπέηδες, οι επιστάτες τους, καθώς και οι διάφοροι τοκογλύφοιπου υπήρχαν στην περιοχή, εκμεταλλεύονταν με τον χειρότερο τρόπο και καταπίεζαν τους τσιφλικάδες της Θεσσαλίας. Το ίδιο συνέβαινε και στην ευρύτερη περιοχή του Δομοκού. Όλα αυτά είχαν σαν αποτέλεσμα την οργάνωση προσπαθειών αποτίναξης του τουρκικού ζυγού. Μία από αυτές τις οργανωμένες προσπάθειες ήταν και η κήρυξη της επανάστασης εναντίον των Τούρκων, που ξεκίνησε στις 7 Μαρτίου του 1878 από τον ιερό χώρο του ναού του Αγίου Αθανασίου στο Παλαμά Δομοκού, του επονομαζόμενου Αγία Λαύρα της Στερεάς Ελλάδας.
Αξίζει να αναφερθούν ορισμένες συγκυρίες που ευνόησαν την Απελευθέρωση του Δομοκού το 1881. Η Αγγλία πρότεινε για βασιλιά της Ελλάδας τον Γεώργιο τον Α΄, πρίγκιπα Γουλιέλμο της Δανίαςκαι ταυτόχρονα παρέδωσαν ως δώρο στην Ελλάδα τα Επτάνησα. Το 1878 τελειώνει ο ρωσοτουρκικός πόλεμος με νίκη των Ρώσων. Οπότε οι Τούρκοι ήταν ήδη σε δυσχερή κατάσταση.
Στο Συνέδριο του Βερολίνου που συγκλήθηκε από τον Γερμανό καγκελάριο Βίσμαρκ, το 1878, ο υπουργός Εξωτερικών Θεόδωρος Δηλιγιάννης και ο ΑλέξανδροςΡίζοςΡαγκαβής διεκδίκησαν από τις Δυνάμεις την παραχώρηση της Θεσσαλίας, της Ηπείρου και της Κρήτης.
Το 1878 υπογράφηκε η Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου, σύμφωνα με την οποία ιδρύθηκε βουλγαρικό κράτος σε βάρος ελληνικώνπεριοχών. Την ίδια χρονιάπραγματοποιήθηκε τοΣυνέδριο του Βερολίνου, στο οποίο πάρθηκε απόφαση το κράτος της Βουλγαρίας να περιοριστεί. Μετά από τρία χρόνια, το1881 η Τουρκία παραχωρεί τη Θεσσαλία και μέρος της Ηπείρου στην Ελλάδα.
Στις 20 Ιουνίου του 1881 ο πρεσβευτής της Ελλάδας στην Κωνσταντινούπολη, Αντρέας Κουντουριώτης και ο πρωθυπουργός της Τουρκίας Μαχμούτ Σερβέρ, υπέγραψαν τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, σύμφωνα με την οποία η Θεσσαλία και η επαρχία της Άρτας παραχωρούνταν στην Ελλάδα.
Η νέα συνοριακή γραμμή άρχιζε από το στενό Καραλή Δερβέν, μεταξύ των εκβολών του Σαλαμβριά (Πηνειού) και του Πλαταμώνα, περνούσε από τις ακρώρειες του Ολύμπου, τα υψώματα του Ζάρκου και τις κορυφές του Ζυγού και κατέληγε στο ποτάμι της Άρτας.
Η προσάρτηση των νέων εδαφών πραγματοποιήθηκε σταδιακά. Στις 23 Ιουνίου η Άρτα δέχθηκε με ξέφρενους πανηγυρισμούς και μεγάλο ενθουσιασμό τον ελληνικό στρατό και απελευθερώνεται από τον οθωμανικό ζυγό.Στις8 Αυγούστου του 1881 ο ελληνικός στρατός μπήκε στη Θεσσαλία και τον Δομοκό. Ενώ στις 18 Αυγούστου απελευθερώνεται το Φανάρι της Καρδίτσας και 23 Αυγούστου τα Τρίκαλα. Τελευταίος απελευθερώθηκε ο Βόλος στις 2 Νοεμβρίου του 1881, στήνοντας δαφνοστολισμένες αψίδες και ξέφρενους πανηγυρισμούς.
Στις 8 Αυγούστου 1881, στις 5:22 το απόγευμα, η μια φάλαγγα με επικεφαλή τον Συνταγματάρχη Δημητρακόπουλοπέρασε από τη δίοδο της Φούρκας και κατευθύνθηκε προς Δομοκό. Η άλλη φάλαγγα με επικεφαλή τον Συνταγματάρχη Μακρή κατευθύνθηκε από το Τρίλοφο προς Ξυνιάδα. Αρχηγός του Στρατού ήταν ο Σκαρλάτος Σούτσος και Συνταγματάρχης ο Δεμέστιχας Παναγιώτης. Οι δύο φάλαγγεςενώθηκαν στη θέση «Μάτι» έξω από το Δομοκό. Εκεί ήταν συγκεντρωμένοιλαός και κλήρος κρατώντας ελληνικές σημαίες, με επικεφαλή τον Επίσκοπο Θαυμακού Μισαήλ Οικονόμου, ο οποίος κρατούσε το ιερό Ευαγγέλιο και τον Τίμιο Σταυρό. Πραγματοποιήθηκε παρέλαση με εκδηλώσεις χαράς κι ενθουσιασμού. Ακολούθησε ευχαριστήριος δοξολογία στο Ιερό ναό της Αγίας Παρασκευής καθώς η ένωση της Θεσσαλίας με την Ελλάδα έγινε αναίμακτα. Ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ με τη συνοδεία του πρωθυπουργού Κουμουνδούρου περιόδευσαν στις απελευθερωμένες περιοχές της Θεσσαλίας και του Δομοκού μέσα σε κλίμα χαράς και πανηγυρισμού για την πολυπόθητη ελευθερία.
Η ενσωμάτωση των νέων εδαφών στην Ελλάδα παρουσίασε ορισμένα θετικάαλλά και αρνητικάσημεία που οφείλουν να επισημανθούν. Τα θετικά στοιχεία ήταν ότι αυξήθηκε η έκταση της Ελλάδας κατά 13.300 τετραγωνικά χιλιόμετρα και του πληθυσμού της κατά 285.000 κατοίκους. Τα νέα εδάφη, ιδιαίτερα ο θεσσαλικός κάμπος, ήταν γόνιμα και καλλιεργήσιμα με αποτέλεσμα να ενισχυθεί η αγροτική οικονομία, τα όρια της εσωτερικής αγοράς να αυξηθούν και να αλλάξει η κοινωνική διαμόρφωση του πληθυσμού.
Ας σημειωθεί ότι ένα αρνητικό στοιχείο ήταν η πώληση των τσιφλικιών από τους Τούρκους ιδιοκτήτες σε Έλληνες του εξωτερικούπροκειμένου να αξιοποιηθούν. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να μην υπάρξει μεταβολή στο ιδιοκτησιακό καθεστώς και να επιδεινωθεί η ήδη δυσάρεστη κατάσταση στην οποία επήλθαν οι κολίγοι και οι καλλιεργητές του θεσσαλικού κάμπου. Δυστυχώς, η απαλλοτρίωσης της γης των τσιφλικάδων και η κατανομή τηςστους ακτήμονες γεωργούς ταλάνισε για πολλά χρόνια τους Έλληνες.
Πολυμέρου Δήμητρα
Απόφοιτος Προσχολικής Αγωγής Αθηνών
Δημοτικής Εκπαίδευσης Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
Master Πληροφορικής, ΣΤΕΜ, Υποψήφια Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας