ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΕΛΛΕΙΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΟΧΗΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΔΕΠ-Υ)
Λίγα λόγια για την ΔΕΠ-Υ
Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητας (Attention Deficit Hyperactivity Disorder – ADHD) είναι μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή, σχετίζεται με την ωρίμανση του νευρικού συστήματος και επηρεάζει ειδικές γνωστικές δυσλειτουργίες. Είναι μια συνήθης νευροαναπτυξιακή διαταραχή κατά την παιδική ηλικία, παραμένει ωστόσο και στην ενήλικη ζωή των ατόμων που εμφανίζουν αυτήν την διαταραχή όπως έχουν δείξει μακροχρόνιες μελέτες (Κουμούλα, 2012; Caye, Spadini, Karam, Grevet, Rovaris, Bau & Kieling, 2016; Goldstein, 2002; Hinshaw, Owens, Zalecki, Huggins, Montenegro-Nevado, Schrodek & Swanson, 2012).
ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ
Σύμφωνα με την «The American Psychiatric Association in the Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders», Fifth Edition (DSM-5), δημοσιεύτηκε το 2013 εντάσσει την ΔΕΠ-Υ στις νευροαναπτυξιακές διαταραχές όπου διακρίνονται 3 υποτύποι της ΔΕΠ-Υ
- Στον πρώτο υποτύπο κύριο χαρακτηριστικό είναι η απροσεξία. Τα συμπτώματα απροσεξίας χωρίζονται σε:
- Στην αποτυχία να εστιάσει την προσοχή του σε κάποια δραστηριότητα ή στο σχολείο κάνει λάθη απρόσεχτα
- Δυσκολεύεται στην διατήρηση της προσοχής του κατά τα καθήκοντά του
- Τις περισσότερες φορές δεν μπορεί να ακολουθήσει έως το τέλος τις οδηγίες , δεν ολοκληρώνει τις εργασίες του για το σχολείο,
- Τις περισσότερες φορές φαίνεται να μην ακούει όταν του μιλούν
- Εμφανίζει δυσκολία στην οργάνωση των καθηκόντων του και των δραστηριοτήτων του
- Δυσκολεύεται να ακολουθήσει τις οδηγίες έως το τέλος και δεν επιτυγχάνει να τελειώσει τις εργασίες το σχολείου
- Τις περισσότερες φορές χάνει προσωπικά του αντικείμενα
- Δεν εμπλέκεται σε καθήκοντα που απαιτούν νοητική προσπάθεια
- Τις περισσότερες φορές ξεχνά καθημερινές του δραστηριότητες
- Στα εξωτερικά ερεθίσματα διασπάται εύκολα η προσοχή του.
- Στον δεύτερο υποτύπο με κύριο χαρακτηριστικό την Υπερκινητικότητα/Παρορμητικότητα.
Τα Συμπτώματα Υπερκινητικότητας/Παρορμητικότητας ταξινομούνται σε:
- Τις περισσότερες φορές κινεί τα χέρια και τα πόδια με νευρικό τρόπο ή στριφογυρίζει στην θέση του
- Στην σχολική τάξη αδυνατεί να καθίσει στην καρέκλα του και σηκώνεται συχνά, ή σε άλλες περιπτώσεις που χρειάζεται να παραμείνει καθισμένο.
- Στον ελεύθερο χρόνο του δυσκολεύεται να παίξει ήσυχα
- Τρέχει συχνά γύρω -γύρω ή σκαρφαλώνει σε μέρη που είναι επικίνδυνα
- Συχνά ενεργεί και κινείται σαν ‘’μηχανή’’
- Μιλά ακατάπαυστα
- Δεν ακολουθεί τους κανόνες και απαντά χωρίς να έχει τελειώσει η ερώτηση
- Διακόπτει συχνά ή με την παρουσία του ενοχλεί τους άλλους
- Δεν μπορεί να περιμένει την σειρά του.
3) Στον τρίτο υποτύπο είναι η Μεικτή ή συνδυασμός του πρώτου και του δεύτερου τύπου.
- Εδώ τηρούνται τα συμπτώματα τόσο της Απροσεξίας όσο και της Υπερκινητικότητας/παρορμητικότητα.
Έτσι, το DSM-5 κάνει διάκριση μεταξύ διαφορετικών παρουσιάσεων ΔΕΠΥ: κυρίως απρόσεκτη (παρουσιάζονται 6 ή περισσότερα από τα 9 συμπτώματα), κυρίως υπερκινητική/παρορμητική (παρουσιάζονται 6 ή περισσότερα από τα 9 συμπτώματα) και συνδυαστική παρουσίαση (πληρούνται και τα δύο κριτήρια) , καθώς και μία τέταρτη κατηγορία μερικής ύφεσης. Τα χαρακτηριστικά της ΔΕΠ-Υ διακρίνονται σε ήπια-μέτρια και σoβαρά.
Από τα παραπάνω(American Psychiatric Association, 2013) καταλήγουμε σε κάποια συμπεράσματα ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν. Τα παιδιά με ΔΕΠΥ λόγω της απροσεξίας τους έχουν προδιάθεση για ατυχήματα. Παρουσιάζουν μαθησιακές δυσκολίες, αντικοινωνική συμπεριφορά, επιθετικότητα και νιώθουν πολλές φορές θυμό. Έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση όπως και καταθλιπτική διάθεση. Συνοψίζοντας από τα παραπάνω μπορούμε να διακρίνουμε τα συμπτώματα σε πρωτογενή και δευτερογενή. Πρωτογενή συμπτώματα έχουμε όταν η προσοχή τους διασπάται πολύ εύκολα, αφήνουν ανολοκλήρωτες πολλές ενέργειές καθώς δεν μπορούν να συγκεντρωθούν. Εκτελούν πράξεις χωρίς να τις σκεφτούν, ενεργώντας παρορμητικά. Αδυνατούν να περιμένουν, είναι ανήσυχα και νευρικά. Στα δευτερογενή συγκαταλέγονται τα εξής συμπτώματα: Έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση όπως και σχολική απόσυρση φαινόμενο σύνηθες στα παιδία με ΔΕΠΥ (Willcutt & Pennington, 2000), δυσκολεύονται να διατηρήσουν φιλικές σχέσεις, είναι απείθαρχα και επιθετικά. Έχουν προβλήματα στον ύπνο καθώς το βράδυ κοιμούνται αργά και το πρωί ξυπνούν νωρίς. Ακόμα παρουσιάζουν καθυστέρηση στην ανάπτυξη του λόγου. Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε και για τα δευτερογενή συμπτώματα της διαταραχής καθώς μπορεί να επηρεάσει την εξέλιξη του παιδιού σε μεγάλο βαθμό αναφορικά με τα πρωτογενή συμπτώματα τη διαταραχής. (Κάκουρος & Μανιαδάκη, 2009).
ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΔΕΠ-Υ
Η αιτιολογία της ΔΕΠ-Υ δεν έχει προσδιοριστεί με σαφήνεια, αν και τα στοιχεία αναφέρονται σε νευροβιολογική και γενετική προέλευση. Μελέτες δομικής και λειτουργικής απεικόνισης υποδεικνύουν ότι η δυσλειτουργία στις μετωπικές- υποφλοιώδεις οδούς, καθώς και οι ανισορροπίες στα ντοπαμινεργικά και νοραδρενεργικά συστήματα, συμβάλλουν στην παθοφυσιολογία της ΔΕΠΥ. (Joseph Biederman, 2004) .Οικογενειακές μελέτες για τη ΔΕΠ-Υ έχουν υποστηρίξει σταθερά την ισχυρή οικογενειακή φύση της
Μελέτες νευροφυσιολογίας και νευροψυχολoγίας αποδίδουν την διαταραχή σε δυσλειτουργία του εγκεφάλου (Seidman, Valera & Makris, 2005). Κατά τον Durston (2008) παρατηρείται μέσα από μια μαγνητική τομογραφία του εγκεφάλου μειωμένος όγκος στην παρεγκεφαλίδα και του μεσολόβιους (Mostofsky, 2012), των δεξιών μετωπιαίων περιοχών, μείωση του όγκου του φακοειδούς πυρήνα ταυτόχρονα με αύξηση του ρυθμού λέπτυνσης του φλοιού (Pehlivanidis, 2012).
Τα ερεθίσματα που προέρχονται από το εξωτερικό περιβάλλον, αλλά και την εναλλαγή στην ρύθμιση ,μεταξύ ενδογενών και εξωγενών λειτουργιών της προσοχής, φαίνεται να έχουν συσχετιστεί με τις δυσκολίες που παρουσιάζουν τα άτομα με ΔΕΠ-Υ (Menon & Uddin, 2010).
Τέλος ευθύνονται και οι περιβαλλοντικοί παράγοντες. Πρώτα από όλα η κατανάλωση αλκοόλ, κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης, το κάπνισμα, τα ναρκωτικά, είναι σημαντικοί παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση της διαταραχής. Επιπρόσθετα τα λιποβαρή μωρά λόγο πρόωρου τοκετού, αλλά και το άγχος της μέλλουσας μητέρας , όπως επίσης η αυξημένη αρτηριακή πίεση, οδηγούν στην διαταραχή. Η περιβαλλοντικοί παράγοντες δεν φαίνονται να έχουν πρωταρχικό ρόλο στις αιτίες τις ΔΕΠ-Υ, καθώς υπάρχουν οι γενετικοί παράγοντες. Στα παιδιά που δόθηκαν για υιοθεσία και ήταν δίδυμοι, έδειξαν ότι η ΔΕΠ-Υ είναι κληρονομική και όχι τόσο περιβαλλοντική (Faraone & Doyle, 2001).
ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΔΕΠ-Υ
Τα παιδιά που διαγιγνώσκονται με αναπτυξιακές δυσκολίες απαιτούν συνήθως υπηρεσίες από την πολιτεία προκειμένου να τους δοθεί η δυνατότητα αντιμετώπισης των συμπεριφοριστικών και αναπτυξιακών προκλήσεων τους. Η μέτρηση του επιπολασμού των αναπτυξιακών αναπηριών στον πληθυσμό βοηθά στην αντιμετώπιση της επάρκειας των διαθέσιμων υπηρεσιών και παρεμβάσεων. Τα έγκαιρα δεδομένα είναι απαραίτητα για την καταγραφή των αλλαγών στον επιπολασμό ώστε να παρέχεται η ευκαιρία για
- αυξημένη ευαισθητοποίηση,
- την βελτιωμένη διάγνωση,
- τις αλλαγές στα διαγνωστικά κριτήρια
- και την αυξημένη διαθεσιμότητα των υπηρεσιών.
Μπορούν επίσης να παρέχουν πληροφορίες για πιθανές δημογραφικές ομάδες που μπορεί να υποδιαγνωσθούν, αλλά και να δοθούν πληροφορίες για τα κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά που θα σταθούν εμπόδιο στη λήψη μιας διάγνωσης, όπως μπορεί να είναι η ζωή σε μια αγροτική περιοχή, χωρίς πρόσβαση σε εξειδικευμένες υπηρεσίες υγείας (Zablotsky et al., 2017)
Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ) ως μια ετερογενής διαταραχή χρήζει άμεσης ανάγκης για έγκαιρη αντιμετώπιση των συμπτωμάτων και μιας πιο αναλυτικής διαγνωστικής προσέγγισης με πιο στοχευόμενες πληροφορίες για την δυνατότητα πετυχημένων παρεμβάσεων.
ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ (ΕΥΗ)- ΣΚΕΜΠΕ
ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ –ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ