Ο Βασίλειος Σπανός, Διδάκτωρ Αρχαιολογικού Τουρισμού & Πολιτιστικής Διπλωματίας παραχώρησε συνέντευξη στο mirmidones.gr
Κε Σπανέ, καλημέρα σας και καλώς να ορίσετε στην πόλη μας, τη Λαμία, στο 1st World Real Estate Investors Meet Up 2024 που θα λάβει χώρα 09-12 Οκτωβρίου. Ποιες είναι οι εντυπώσεις σας αναφορικά με το συγκεκριμένο εγχείρημα;
Αρχικά, ευχαριστώ θερμά τους ιθύνοντες για την πρόσκληση στο συνέδριο, την οποία αποδέχθηκα με πολλή χαρά αλλά ταυτόχρονα και συγκίνηση ένεκα των ακαδημαϊκών και ερευνητικών ενδιαφερόντων μου στην ευρύτερη περιοχή. Η πληθώρα των ομιλητών, των θεματικών ενοτήτων και των εκπαιδευτικών σεμιναρίων, ήδη προοιωνίζουν τη θετικότατη έκβαση του όλου εγχειρήματος. Ο πυρήνας του, η περιφερειακή ανάπτυξη, είναι ακριβώς αυτό που ζητάει τη σήμερον ημέρα η χώρα μας. Ας μη λησμονούμε ότι το 2050 περίπου, το 80% του παγκόσμιου πληθυσμού πρόκειται να κατοικεί σε μητροπόλεις. Κατά συνέπεια, η περιφερειακή ανάπτυξη αποτελεί αδήριτη ανάγκη, σε μία προσπάθεια αναζωογόνησης του χώρου και ενδυνάμωσης της ποιότητας της ζωής όλων μας. Σε διαφορετική περίπτωση, η Ελλάδα θα βρεθεί πολύ σύντομα ενώπιον μίας πραγματικότητας, βάσει της οποίας το μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού, θα έχει συγκεντρωθεί το πολύ σε (10) αστικά κέντρα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.
Ποια είναι εκείνα τα κενά που πρέπει να καλυφθούν έτσι ώστε η Κεντρική Ελλάδα να ανέλθει στην επιφάνεια και να υπάρξουν απτά αποτελέσματα;
Η πλήρης τεκμηρίωση αυτής της απάντησης είναι πολυπαραγοντική αλλά σίγουρα, μπορούν να υπογραμμισθούν ορισμένες πτυχές. Υποδομές, αρχαιολογικός τουρισμός και branding είναι ορισμένες από αυτές. Η Κεντρική Ελλάδα είναι σε θέση να υποστηρίξει όλα τα παραπάνω και να εξέλθει από την πολιτισμική αφάνεια που τη χαρακτηρίζει και φυσικά, δεν της αξίζει. Ασφαλώς, για να διανύσει κάποιος αυτό το μονοπάτι απαιτείται πολύς χρόνος και κόπος αλλά για να κάνεις χίλια βήματα, οφείλεις να κάνεις το πρώτο. Ύψιστο ρόλο σε τέτοιου είδους ζητήματα διαδραματίζει η βούληση όλων ανεξαιρέτως και όχι απλώς η επιθυμία.
Ας εστιάσουμε στον δικό σας τομέα και σε αυτό το σημείο, θα ήθελα να μου επιχειρηματολογήσετε την αναγκαιότητα του αρχαιολογικού τουρισμού γενικά.
Για την εξαγωγή όσο το δυνατόν πιο ασφαλών συμπερασμάτων, είθισται να αναλύουμε τη μεγάλη εικόνα. Στη Μεσόγειο, δεν είμαστε η μοναδική χώρα που μπορεί να υποστηρίξει τον μαζικό τουρισμό. Ανταγωνιστές είναι η Ιταλία, η Γαλλία, η Ισπανία, η Κροατία, το Μαρόκο, η Τυνησία, η Τουρκία κ.λπ. Υπάρχουν περιπτώσεις που το προσφερόμενο προϊόν ποσοτικά και ποιοτικά – αναφέρομαι κυρίως στις χώρες της Βόρειας Αφρικής – είναι πλέον καλύτερο από αυτό των ευρωπαϊκών. Επομένως, είναι λογικό ορισμένες εξ αυτών να προσπαθούν να δώσουν προστιθέμενη αξία στο τουριστικό προϊόν τους, εντάσσοντας σε αυτό, τον αρχαιολογικό τουρισμό. Επιπρόσθετα, ας μην ξεχνάμε ότι η δεξαμενή δυνητικών τουριστών με επίκεντρο τον πολιτισμό μας είναι θεωρητικά, απύθμενη. Τέλος, λαμβάνοντας υπόψη την πληθώρα και τη σημασία των αρχαιολογικών χώρων σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια είναι οφθαλμοφανές ότι η μη αξιοποίηση και ανάδειξη τους, συνιστά μεγίστη αδιαφορία, η οποία είναι απότοκο της καθημερινής συμπεριφοράς και νοοτροπίας όλων μας. Αυτό που με προβληματίζει περισσότερο και δεν σας το κρύβω είναι η έλλειψη αυτοκριτικής της κοινωνίας.
Ποιες είναι οι ευρωπαϊκές χώρες οι οποίες αποφάσισαν να στραφούν και αλλού;
Θα δώσω έμφαση σε δύο από αυτές, την Ιταλία και την Ισπανία, οι οποίες στο πλαίσιο της εθνικής τουριστικής πολιτικής τους, χαρακτηρίζουν τον αρχαιολογικό τουρισμό ως συνιστώσα ιδιαίτερης βαρύτητας. Ειδικά η Ιταλία, θα εκτιναχθεί διότι έχει ως σκοπό να εξακτινώσει – μεταξύ άλλων – όλα τα μνημεία που συμπεριλαμβάνονται στον Κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO, ούσα στην πρώτη θέση της αντίστοιχης κατάταξης, ως η χώρα με τα περισσότερα ανάλογα μνημεία. Δυστυχώς, η Ελλάδα δεν βρίσκεται καν στην πρώτη δεκάδα και οι ποιοτικές παράμετροι γι’ αυτήν τη διαχρονική παρακμή είναι πλείστες όσες και ποικίλες.
Ποια είναι τα οφέλη των αρχαιολογικών τουριστών;
Πολλά και ποιοτικά συνάμα, ξεκινώντας από τη μόρφωση τους, η οποία πάντα θα αποτελεί το εναρκτήριο λάκτισμα για οποιοδήποτε ταξίδι τέτοιας φύσεως. Εξαιτίας λοιπόν του υψηλού επιπέδου μορφώσεως τους, οι άνθρωποι αυτοί διακρίνονται από ρομαντικότητα που διαλύει οποιοδήποτε εμπόδιο αναφορικά με την απόσταση ενός προορισμού. Επίσης, κάτι που τους χαρακτηρίζει είναι η ενδυνάμωση της καλλιέργειας, που σημαίνει πως όταν επισκεφθούν έναν τόπο, θα εκφράσουν επιθυμία για εμβριθείς αναλύσεις, τις οποίες και θα αναζητήσουν. Δηλαδή, δεν έχει νόημα να ισχυριστείς ότι «ο Αχιλλέας είναι γιος του Πηλέα και της Θέτιδας» αλλά να τεκμηριώσεις για παράδειγμα, «Γιατί ο Αχιλλέας θεωρείται το παγκόσμιο πρότυπο ρώμης, κάλλους και αρετής;». Η αποφλοίωση της ουσίας δηλαδή είναι ζωτικής σημασίας για έναν τουρίστα υψηλοτάτου επιπέδου, όπως ο αρχαιολογικός. Το οικονομικό του υπόβαθρο φυσικά δεν μπορεί να περιθωριοποιηθεί ούτε και το κοινωνικό του. Τέλος, ένας αρχαιολογικός τουρίστας θα καταπιαστεί και με άλλες δραστηριότητες. Από τον γαστρονομικό και τον ιαματικό τουρισμό μέχρι και τον περιπατητικό, οι εναλλακτικές είναι πάρα μα πάρα πολλές, δημιουργώντας ένα ολιστικό πλαίσιο εμπειρίας για τον δυνητικό επισκέπτη.
Άρα, για εσάς, η «εμπειρία» είναι η λέξη-κλειδί;
Η απάντηση είναι καταφατική πλην όμως, δεν εκφράζω προσωπική άποψη αλλά αποκρυσταλλώνω την πραγματικότητα. Στο παρόν, τέτοιου είδους επισκέπτες ακούνε λιγότερο, βλέπουνε λίγο και βιώνουν πολύ. Η βιωματική εμπειρία μπορεί να λειτουργήσει καταλυτικά και η Ελλάδα συνολικά είναι ευλογημένη αφού, αντικειμενικά μιλώντας, σε κάθε τόπο είναι εφικτή η δημιουργία ενός μωσαϊκού δραστηριοτήτων, ικανού να προσελκύσει τον οποιονδήποτε.
Μιλώντας με όρους ιστορίας και αρχαιολογίας, ποια είναι τα προτερήματα της περιοχής μας κατά την άποψη σας;
Ασυζητητί, η προμετωπίδα οφείλει να είναι ο Αχιλλέας εξαιτίας της καταγωγής του από τη Φθία. Το βασίλειο του πατέρα του, του Πηλέα, εκτεινόταν στα αρχαία χρόνια από τα Φάρσαλα μέχρι την Υπάτη περίπου. Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι ο Αχιλλέας είναι η ψυχή της Ελλάδας και δυστυχώς, η πλειοψηφία έχει μία αντίληψη για τον μεγάλο ήρωα που σε πολύ μεγάλο ποσοστό είναι νεφελώδης. Παρά το γεγονός ότι τα ανάκτορα της Φθίας δεν έχουν ανακαλυφθεί ακόμα, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε να αξιοποιήσουμε το μυστήριο της τοποθεσίας τους αλλά και τον ίδιο τον Αχιλλέα, ποικιλοτρόπως. Στους αμερικανικούς αρχαιολογικούς κύκλους έχει χαρακτηρισθεί ως «η μεγαλύτερη ανασκαφή του αιώνα τουλάχιστον», κάτι που είναι απολύτως λογικό λόγω της εμβέλειας της συγκεκριμένης προσωπικότητας, που επαναλαμβάνω, δεν έχει κατανοηθεί πλήρως. Προτάσεις προσωπικά, έχω διατυπώσει πολλές σε επίσημο επίπεδο, εδώ και κάποια χρόνια και εύχομαι στο συγκεκριμένο συνέδριο να εισακουστούν. Εκτός όλων των άλλων, η περιοχή αυτή αποτελεί την κοιτίδα της Ελλάδας ενώ υπήρχε πόλη «Ελλάς» που – όπως και η Φθία – δεν έχει ανακαλυφθεί ακόμα. Το όνομα «Ελλάς» συνδέεται άρρηκτα με τον Αχιλλέα, όπως επίσης και με έναν προγενέστερο βασιλιά της Φθίας, τον Δευκαλίωνα. Από τη Θεσσαλία λοιπόν – στην οποία τότε ανήκε και μεγάλο μέρος του σημερινού Νομού Φθιώτιδας – ξεκίνησαν οι λεωφόροι διάδοσης του Ελληνισμού. Είναι ευκόλως κατανοητό ότι πολιτισμικά, πρόκειται για ένα brand name κολοσσιαίου διαμετρήματος που είναι σε θέση να καταστήσει την περιοχή της Φθίας, κέντρο το κόσμου. Μη μου πείτε μόνο να σας το αναλύσω διότι ακόμα και ένα εξαμηνιαίο μάθημα στο Πανεπιστήμιο, δεν είναι αρκετό για οτιδήποτε σχετίζεται τον Αχιλλέα και τη Φθία.
Νομίζω ότι αυτό δεν μπορεί να το αμφισβητήσει κανένας!! Πού αλλού θα δίνατε βάση;
Ο αρχαιολογικός χώρος των Θερμοπυλών κινείται παράλληλα με τον προηγούμενο και δεν είναι καθόλου υπερβολή να ειπωθεί ότι μπορεί να μετατραπεί σε ένα δεύτερο παγκόσμιο κέντρο αρχαιολογικού τουρισμού της περιοχής. Η σημερινή του κατάσταση προκαλεί μόνο θλίψη, σε οποιονδήποτε νουνεχή άνθρωπο. Το συγκεκριμένο μέρος, αποτέλεσε στίβο όπου κρίθηκαν τα αριστεία εκείνων που ανέκαθεν υπήρξαν αντικείμενα θαυμασμού για την αρετή τους, προτιμώντας να σώσουν τους νόμους της πόλης τους παρά τη ζωή τους. Γι’ αυτόν τον λόγο θεωρήθηκαν αίτιοι της κοινής ελευθερίας των Ελλήνων παρά εκείνοι που αργότερα νίκησαν τον Ξέρξη. Η φιλοσοφία λοιπόν που διακρίνει τη Φθία, τις Θερμοπύλες αλλά και μετέπειτα, την Αλαμάνα είναι εν πολλοίς κοινή και απαιτεί πολύ υψηλού επιπέδου ανάλυση. Το σημαντικότερο κίνητρο δηλαδή και ζώπυρο, για τους αρχαιολογικούς τουρίστες!
Τα φυσικά μνημεία θα τα λαμβάνατε υπόψη;
Χωρίς δεύτερη σκέψη διότι αντικατοπτρίζουν σε μεγάλο βαθμό τη μυθολογία μας που είναι η απαρχή της ιστορίας μας. Πριν όμως συνεχίσω, θα μου επιτρέψετε να πω λακωνικά ότι κάποια στιγμή πρέπει να γίνει κατανοητό ότι, η μυθολογία δεν είναι παραμύθι αλλά αλήθεια εμπλουτισμένη με ορισμένα στοιχεία υπερβολής έτσι ώστε να δοθεί η απαραίτητη έμφαση. Συν τοις άλλοις, αναφερόμαστε σε ένα σπασμένο κάτοπτρο της αλήθειας, τα κομμάτια του οποίου οφείλουμε να περισυλλέξουμε, μέσα από μία διαδικασία μυσταγωγίας, έτσι ώστε να καταλήξουμε στο αρχετυπικό φως. Επομένως, δεν είναι δυνατόν να μην μπορούμε να αξιοποιήσουμε το Καλλίδρομο όρος που συνδέεται με τις Θερμοπύλες – αν και έχω υπόψη μου για αγώνες ορεινού τρεξίματος στην Ανοπαία Ατραπό – και τον Ηρακλή, το βουνό των Τιτάνων και του Δευκαλίωνα, την Όθρυ, το βουνό των Κενταύρων και των πολυθρύλητων γάμων του Πηλέα και της Θέτιδας, το Πήλιο και το βουνό των θεών, τον Όλυμπο. Για να γίνω πιο σαφής και θέτοντας ένα παράδειγμα, αν πληκτρολογήσετε στις ΗΠΑ, στην πλατφόρμα της Google, το όνομα “Olympus” είναι πιο πιθανό να έχουμε αποτελέσματα που αφορούν σε κάποιο campus παρά στο ομώνυμο βουνό. Σε μία διάλεξη μου μάλιστα εκεί, κάποιοι φοιτητές με είχαν ρωτήσει, αν υπάρχει όντως ο Όλυμπος στην πραγματικότητα! Όλα αυτά, καταδεικνύουν την επιτακτική ανάγκη για την ανάδειξη του πάσης φύσεως αρχαιολογικού και φυσικού μας πλούτου. Θα σας παραθέσω μόνο τέσσερις χώρες, τη Γερμανία, την Ελβετία, την Αυστρία και τη Νορβηγία. Οι μελέτες για τις τρεις πρώτες, δείχνουν ότι το 56% περίπου των πολιτών έχουν τον περίπατο ως καθημερινή δραστηριότητα και ο όρος “Nordic walking”, εκπορεύεται από τη Νορβηγία. Γεωμορφολογία και δραστηριότητες συμβαδίζουν σε αυτές τις χώρες και η Κεντρική Ελλάδα αποτελεί πρόσφορο έδαφος για έναν συνολικό πληθυσμό περίπου 100 εκ. που ακόμα και αμιγώς περιπατητικοί τουρίστες να θεωρηθούν, σίγουρα θα ασχοληθούν και με την επιλογή της τοπικής μυθιστορίας.
Ξεχωρίζετε κάποια χώρα που θα μπορούσε να είναι αιμοδότης; Μιλάμε πάντα για τον αρχαιολογικό τουρισμό.
Θεωρητικά όλες αλλά αυτή που ξεχωρίζω είναι η Κίνα διότι η συγκεκριμένη χώρα διακρίνεται τόσο από ποσοτικό όσο και από ποιοτικό εκτόπισμα. Από τη μία, πρόκειται για μία χώρα η οποία πληθυσμιακά προσεγγίζει το 1,5 δις. και συνεπώς, είναι μία θεωρητικά άπειρη δεξαμενή δυνητικών αρχαιολογικών τουριστών. Από την άλλη και ενισχύοντας το προηγούμενο επιχείρημα, το ποιοτικό στοιχείο έχει να κάνει με τον υπερβολικό σεβασμό που τρέφουν για οτιδήποτε έχει συνάφεια με την – κυρίως – αρχαία ελληνική μυθιστορία. Αξίζει να σημειωθεί ότι, ο πολιτισμός μίας χώρας είναι από τα βασικότερα, αν όχι το βασικότερο κίνητρο, για να ταξιδέψει ένας Κινέζος πολίτης στο εξωτερικό. Εννοείται πως η διάχυση της γνώσης περί της ποιότητας και της ποσότητας του πολιτισμικού μας κεφαλαίου οφείλει να πραγματοποιηθεί προς πάσα κατεύθυνση στον πλανήτη γη, φρονώ όμως ότι το αρχαιολογικό τουριστικό κοινό των Κινέζων μπορεί να αποδείξει πως το συγκεκριμένο εγχείρημα είναι μία επένδυση μηδενικού ρίσκου, η οποία θα φέρει στην επιφάνεια έννοιες όπως «προστασία», «συντήρηση», «διατήρηση», «ανάδειξη», «οργάνωση», προς επίρρωση της άφιξης πολύ περισσότερων αρχαιολογικών τουριστών από όλες τις χώρες τις υφηλίου, όπως επίσης και της ελληνικής πολιτιστικής διπλωματίας, στο γεωπολιτικό προσκήνιο.
Μπορούν όλα αυτά να γίνουν πραγματικότητα ή πρόκειται για όνειρα θερινής νυκτός;
Η απάντηση έγκειται στο τι απαιτεί η κάθε κοινωνία από τον ίδιο της τον εαυτό, για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της. Δύο είναι τα σημεία στα οποία πρέπει να σταθούμε, κατά την ταπεινή μου άποψη. Πρώτον, η αλλαγή κουλτούρας σε επίπεδο αντίληψης όσον αφορά στα μακροπρόθεσμα οφέλη είτε μιλάμε για αρχαιολογικό, είτε για περιπατητικό, είτε για ιαματικό τουρισμό στην περιοχή. Δεύτερον, σε κάθε μνημείο ενυπάρχει μία ολόκληρη φιλοσοφία, όπως κάθε κίονας, δωρικός, ιωνικός, κορινθιακός, εκφράζει μία ολόκληρη κοσμοθεωρία. Εδώ, το ζήτημα δεν είναι μόνο η γνώση της ιστορίας μας καθαυτή αλλά η κατανόηση της γνώσης έτσι ώστε ελληνικός πολιτισμός να γίνει φιλοσοφικό κτήμα μας ες αεί. Τότε και μόνον τότε, θα μπορούμε να μιλάμε για σοβαρές προοπτικές για αρχαιολογικό τουρισμό, υποδομές κ.λπ. Μπορούμε; Η απάντηση είναι «Ναι». Θέλουμε; Αυτό δυστυχώς, δεν μπορώ να το απαντήσω καθώς επαφίεται στον καθένα μας, ως επιλογή.
Κε Σπανέ, σας ευχαριστούμε θερμά για τον χρόνο σας και σας αναμένουμε με μεγάλη ανυπομονησία στο συνέδριο της πόλης μας!
Ευχαριστώ κι εγώ με τη σειρά μου, να είστε πάντα καλά και καλή αντάμωση!
