Το ΚΚΕ τη δεκαετία του ’60 – Οι προστριβές μεταξύ των μελών του – Η Ολομέλεια της Βουδαπέστης και η διάσπαση του κόμματος – Η δημιουργία του ΚΚΕ Εσωτερικού, τι έγραφε ο «Ριζοσπάστης» – Η άποψη του ιστορικού στελέχους, Τάκη Μπενά, στο βιβλίο του, «Το Ελληνικό ‘68»
Βέβαια, η «ρήξη και η γέννηση του Κ.Κ.Ε. Εσωτερικού», όπως γράφει ο Τάκης Μπενάς, δεν ήταν ξαφνική, αλλά προϊόν χρόνιων διαφωνιών και εσωτερικών αντιθέσεων. Θα δούμε σήμερα πώς φτάσαμε στη διάσπαση του Κ.Κ.Ε., πώς «γεννήθηκε» το Κ.Κ.Ε. Εσωτερικού, πώς αντιμετωπίζει το όλο θέμα ο «Ριζοσπάστης» μερικές δεκαετίες αργότερα και τι γράφει στο βιβλίο του «Το Ελληνικό ‘68», το ιστορικό στέλεχος του Κ.Κ.Ε. και Κ.Κ.Ε Εσωτερικού έπειτα, Τάκης Μπενάς (1925-2019) για τη διάσπαση του Κ.Κ.Ε.
Πώς φτάσαμε στην Ολομέλεια της Βουδαπέστης;
Στο εσωτερικό του Κ.Κ.Ε. υπήρχαν εσωτερικές αντιπαλότητες, κατάλοιπα από τη δεκαετία του 1950, μετά την ήττα του ΔΣΕ στον Εμφύλιο, των αμφιλεγόμενων πολιτικών του Νίκου Ζαχαριάδη και την παρέμβαση του Κ.Κ. της Σοβιετικής Ένωσης μετά την «αποσταλινοποίηση» που εγκαινιάστηκε το 1956 από τον Νικίτα Χρουστσόφ.
Το 1956 εκδιώχτηκε από το αξίωμα του Γ.Γ. του Κ.Κ.Ε. ο Νίκος Ζαχαριάδης. Αυτό έγινε μετά από επέμβαση «Διεθνούς Επιτροπής» από έξι κομμουνιστικά κόμματα στο πλαίσιο της «αποσταλινοποίησης». Είχαν προηγηθεί τα βίαια γεγονότα στην Τασκένδη του Ουζμπεκιστάν, (9-11 Σεπτεμβρίου 1955), μεταξύ Ελλήνων πολιτικών προσφύγων. Στην πόλη αυτή είχε καταφύγει το μεγαλύτερο μέρος των μελών του ΔΣΕ μετά το 1949. Αφορμή για το ξέσπασμα των επεισοδίων μεταξύ οπαδών του Ζαχαριάδη και αντιπάλων του ήταν η προσπάθεια καθαίρεσης των αντιπροσώπων της 4ης Συνδιάσκεψης της Κ.Ο. Τασκένδης από τον Ζαχαριάδη και η αντικατάστασή τους με φιλικά προσκείμενα σε αυτόν στελέχη. Οι σφοδρές συγκρούσεις μεταξύ των αντιμαχόμενων παρατάξεων προκάλεσαν τεράστια έκπληξη στους Σοβιετικούς πολίτες της Τασκένδης. Η Αστυνομία της πόλης δεν παρενέβη. Τα επεισόδια αυτά, που έγιναν γνωστά πολύ αργότερα στην Ελλάδα ήταν σοβαρά και αιματηρά. Ευτυχώς δεν υπήρξαν νεκροί, αλλά μόνο τραυματισμένοι από μαχαίρια και φαλτσέτες…
Πάντως, το μέλλον του Ζαχαριάδη φαινόταν προδιαγεγραμμένο από το 1953, μετά τον θάνατο του Στάλιν… Το 1953 ο Ζαχαριάδης καθαιρέθηκε και από μέλος της Κεντρικής Επιτροπής και διαγράφηκε από το Κ.Κ.Ε. (7Η Ολομέλεια). Η 8Η Ολομέλεια του 1958 αποφάσισε τη διάλυση των κομματικών οργανώσεων του ευρισκόμενου στην παρανομία Κ.Κ.Ε. και η ένταξή των μελών του μέσα από την ΕΔΑ, που ήταν νόμιμο κόμμα. Η απόφαση αυτή χαρακτηρίστηκε αργότερα ως τραγικό λάθος «δεξιού οπορτουνιστικού χαρακτήρα». Πάντως, η ενέργεια αυτή είχε μια λογική, καθώς το Κ.Κ.Ε. ήταν παράνομο και τελούσε υπό καθεστώς διώξεων. Στόχος ήταν να μετατραπεί η ΕΔΑ σε μαζικό κόμμα με τη συσπείρωση ευρύτερων προοδευτικών αριστερών δυνάμεων.
Σύντομα, ξεκίνησαν αντιδράσεις από διάφορα στελέχη του Κ.Κ.Ε. που θεωρούσαν ότι με αυτό τον τρόπο, το Κ.Κ.Ε. όχι μόνο χάνει τα πρωτεία στον χώρο της Αριστεράς, αλλά κινδυνεύει να περιθωριοποιηθεί. Έτσι, το Κ.Κ.Ε. αποφάσισε το 1965, την επέκταση των κομματικών ομάδων που διέθετε στο πλαίσιο της ΕΔΑ («κομματικά στηρίγματα»), όχι όμως τη συγκρότηση αυτόνομων κομματικών οργανώσεων. Και εντός της ΕΔΑ όμως άρχισε να διαμορφώνεται μια άποψη ότι το Κ.Κ.Ε. δεν είχε ουσιαστικά λόγο ύπαρξης, καθώς καλυπτόταν από την ίδια, κάτι που σήμαινε ότι στον αριστερό χώρο είχε ξεκινήσει μια διαμάχη που αφορούσε το ίδιο το Κ.Κ.Ε. Να σημειώσουμε ότι η ηγετική ομάδα του, παράνομου, Κ.Κ.Ε. βρισκόταν και δρούσε στη Ρουμανία του Τσαουσέσκου, ενώ υπήρχαν και πολλά στελέχη που είχαν παραμείνει στην Ελλάδα. Στα τέλη του 1966 – αρχές 1967, στη 10η Ολομέλεια στο Βουκουρέστι κλήθηκαν και στελέχη που συγκροτούσαν το «κλιμάκιο εσωτερικού» της Κ.Ε. του Κ.Κ.Ε. Υπήρξαν έντονες διαφωνίες μεταξύ στελεχών, κυρίως για το θέμα ενίσχυσης των «κομματικών στηριγμάτων» του Κ.Κ.Ε. εντός της ΕΔΑ. Αυτές εντοπίζονταν ανάμεσα στα μέλη που βρισκόταν στη Ρουμανία και άλλες χώρες του εξωτερικού και στα στελέχη που ζούσαν στην Ελλάδα. Φαινόταν πλέον καθαρά ότι ο κίνδυνος διάσπασης του Κ.Κ.Ε. ήταν προ των πυλών. Δύο μήνες μετά την επιβολή της χούντας των συνταγματαρχών, η 11η Ολομέλεια αποφάσισε (Ιούνιος 1967) τη δημιουργία αυτοτελών παράνομων κομματικών οργανώσεων, με κανόνες συνωμοτικότητας, όπως ήταν φυσικό, στο πλαίσιο που είχε δημιουργηθεί από τη δικτατορία.
Η Ολομέλεια της Βουδαπέστης και η διάσπαση του Κ.Κ.Ε.
Τελικά, το «ξεκαθάρισμα» της κατάστασης έγινε στη 12η Ολομέλεια του Κ.Κ.Ε., που συγκλήθηκε στη Βουδαπέστη Ουγγαρίας μεταξύ 5 και 15 Φεβρουαρίου 1968, τέτοιες μέρες δηλαδή πριν από 57 χρόνια. Ήταν μια εποχή που υπήρχαν «διαφορετικές» φωνές και μια τάση αμφισβήτησης της παντοδυναμίας της ΕΣΣΔ. Οι εργασίες της Ολομέλειας επικεντρώθηκαν στο δεύτερο θέμα της ημερήσιας διάταξης το οργανωτικό ζήτημα. Στο εσωτερικό του Κ.Κ.Ε. υπήρχαν δύο «ομάδες». Επικεφαλής της πρώτης ήταν ο διάδοχος του Ζαχαριάδη στην ηγεσία του Κ.Κ.Ε. Κώστας Κολιγιάννης (1909-1979), από την Ελλοπία Βοιωτίας και της δεύτερης ο «μπαρουτοκαπνισμένος» Μήτσος Παρτσαλίδης (1903-1980), γεννημένος στην Τραπεζούντα, στη δράση του οποίου στα χρόνια της Κατοχής και του Εμφυλίου έχουμε αναφερθεί σε πολλά άρθρα μας. Στη συνεδρίαση της Ολομέλειας πήραν μέρος 20 τακτικά και 14 αναπληρωματικά μέλη της Κ.Ε., ενώ συμμετείχαν με δικαίωμα λόγου και συμβουλευτικής ψήφου 42 κομματικά στελέχη από οργανώσεις της Ανατολικής και της Δυτικής Ευρώπης. Κατά τη σύγκληση της 12ης Ολομέλειας ελεύθερα (δεν ήταν κρατούμενοι σε κάποιες φυλακές, ούτε εξόριστοι) ήταν 29 τακτικά μέλη της Κ.Ε. και 17 αναπληρωματικά. Στην αρχή της συνεδρίασης ανακοινώθηκε ότι απουσίαζαν έξι τακτικά μέλη της Κ.Ε. λόγω ανειλημμένων κομματικών υποχρεώσεων, δύο μέλη που ήταν άρρωστα και ένα μέλος που δεν παρευρέθηκε γιατί έπρεπε να προστατευτεί. Επίσης απουσίαζαν δικαιολογημένα τρία αναπληρωματικά μέλη της Κ.Ε.
